मित्रांनो 10वी च्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि पालकांसाठी मोठी बातमी. सीबीएसई बोर्ड परीक्षा (CBSE Board Exam) पद्धतीत आतापर्यंतचा सर्वात मोठा ऐतिहासिक बदल करण्यात आला असून, 2026 पासून नवी नियमावली लागू होत आहे. आता विद्यार्थ्यांना वर्षातून दोनदा परीक्षा देण्याची संधी मिळणार असली, तरी सीबीएसईचा मोठा निर्णय (CBSE Big Decision) असा आहे की, पहिली बोर्ड परीक्षा देणे आता सर्वांसाठी अनिवार्य असेल. जर तुम्ही पहिल्या परीक्षेकडे दुर्लक्ष केले किंवा ती हुकली, तर तुमचे संपूर्ण शैक्षणिक वर्ष धोक्यात येऊ शकते बर का. हा निर्णय नेमका काय आहे आणि दुसऱ्या परीक्षेची संधी कोणाला मिळणार? याबद्दलची सविस्तर आणि महत्त्वाची माहिती जाणून घेण्यासाठी हा लेख शेवटपर्यंत नक्की वाचा.
पहिली बोर्ड परीक्षा आता अनिवार्य (Compulsory First Exam)
केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (CBSE) 2026 पासून दहावीच्या परीक्षा पद्धतीत क्रांतिकारी बदल करण्याचा निर्णय घेतला आहे. आता वर्षातून दोनदा बोर्ड परीक्षा घेतल्या जाणार असल्या तरी, पहिली बोर्ड परीक्षा देणे प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी बंधनकारक करण्यात आले आहे. बोर्डाच्या स्पष्टीकरणानुसार, जर एखादा विद्यार्थी पहिल्या परीक्षेत किमान 3 विषयांना बसला नाही, तर त्याला थेट दुसऱ्या परीक्षेत प्रवेश दिला जाणार नाही. अशा विद्यार्थ्यांना ‘अनिवार्य पुनर्परीक्षा’ (Essential Repeat) श्रेणीत टाकले जाईल, ज्याचा अर्थ त्यांना पुढील वर्षी फेब्रुवारीतच मुख्य परीक्षा देता येईल.
दुसरी परीक्षा: कोणाला मिळणार संधी? (Eligibility for Second Exam)
सीबीएसईची दुसरी बोर्ड परीक्षा ही प्रामुख्याने विद्यार्थ्यांची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी आणि ‘बॅकलॉग’ भरून काढण्यासाठी असेल. जे विद्यार्थी पहिल्या परीक्षेत उत्तीर्ण झाले आहेत, त्यांना गणित, विज्ञान, सामाजिक शास्त्र आणि भाषा यांसारख्या मुख्य विषयांत आपले गुण सुधारण्याची (Improvement) संधी मिळेल. याशिवाय, ज्या विद्यार्थ्यांना पहिल्या परीक्षेत ‘कंपार्टमेंट’ (Compartment) आली आहे, त्यांना आपले शैक्षणिक वर्ष वाचवण्यासाठी या दुसऱ्या परीक्षेत बसता येईल. थोडक्यात, दुसरी परीक्षा ही सर्वसमावेशक नसून ती केवळ सुधारणेसाठी एक ‘दुसरी संधी’ म्हणून पाहिली जावी.
गैरहजर राहणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी कडक नियम (Rules for Absentee Students)
- विद्यार्थ्यांनी पहिल्या परीक्षेकडे पाठ फिरवू नये, यासाठी बोर्डाने कठोर भूमिका घेतली आहे.
- जर एखादा विद्यार्थी पहिल्या परीक्षेतील तीन किंवा त्यापेक्षा जास्त विषयांत अनुपस्थित राहिला, तर त्याचे त्या वर्षाचे बोर्डाचे स्वप्न अधुरे राहू शकते.
- अशा विद्यार्थ्यांना दुसऱ्या परीक्षेला बसण्याची परवानगी नाकारली जाईल. त्यामुळे पालकांनी आणि विद्यार्थ्यांनी हे लक्षात घेणे गरजेचे आहे की, मुख्य तयारी ही पहिल्या परीक्षेसाठीच असायला हवी, कारण तीच तुमच्या पुढच्या संधीचे द्वार उघडणार आहे.
निकाल आणि अतिरिक्त विषयांचे नियम (Results and Additional Subjects)
दोन परीक्षांच्या या नवीन पद्धतीमुळे विद्यार्थ्यांवरील ताण कमी करण्याचा बोर्डाचा प्रयत्न आहे. मात्र, एकदा 10वी उत्तीर्ण झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांना कोणत्याही अतिरिक्त विषयाची परीक्षा पुन्हा देता येणार नाही, असेही स्पष्ट करण्यात आले आहे. 2026 च्या बॅचपासून हा बदल लागू होत असल्याने, सध्या नऊवीत असलेल्या विद्यार्थ्यांनी आतापासूनच या नियोजनानुसार अभ्यास करणे फायद्याचे ठरेल.
